موسسه فرهنگی و تحقیقاتی صحیفه » نسخه های خطی

برگزیده

تواضع امام

«قيل له (ع):

اذا سافرت کتمت نفسک أهل الرفقه؟
فقال: أکره أن آخذ برسول الله مالا اعطي مثله.»

به امام سجاد (ع) گفته شد:
هنگامي که مسافرت ميکني
خودت را از اهل کاروان کتمان ميکني
ونمي شناساني چرا؟
فرمود: دوست ندارم از وابستگي به
رسول خدا استفاده کنم
با اينکه خدمتي در مقابل آن وابستگي
انجام ندادم.

بحار الانوار، ج 46، ص 93، ح 82.

موسسه محک

mahak charity

تازه ترين ديدگاه ها

اوقات شرعی

 
No Image
موسسه فرهنگی و تحقیقاتی صحیفه
نسخه خطی مشهوره پيوند ثابت

در آغاز سده‏ی دوم یعنی نیم قرن پس از امام سجاد علیه السلام، شخصی بنام عمیر بن متوکل بن هارون بیان نموده: پدرم متوکل داستانی از یک ملاقات خود با یحیی  بن زید بن علی بن الحسین، و ملاقات دیگر با امام صادق جعفر ابن محمد بن علی بن الحسین علیهم السلام ، برایم نقل کرد و گفت:

– من در این دو ملاقات دو نسخه از صحیفه‏ی سجادیه را از این دو نواده‏ی امام سجاد علیه السلام گرفته‏ام. این داستان پدر عمیر را بسیاری از پیشینیان از گفته‏ی عمیر نقل کرده‏اند؛ مانند شیخ مفید (م – ۴۱۳) در ارشاد، علی بن محمد خزاز شاگرد صدوق در کفایه الاثر و نجاشی (م – ۴۵۰) در رجال، و شیخ طوسی (م – ۴۶۰) در فهرست خود. ولیکن هیچیک از این بزرگان شماره‏ی دعاهای صحیفه‏ی سجادیه عمیر را تعیین نکرده‏اند، فقط شیخ طوسی در مصباح المتهجد هشت شماره از آن دعاها را آورده، و شاید آنها برگزیده باشد.

نکته قابل دقت اینست که بیشتر فرقه‏های دیگر شیعه مانند اثنی عشریان، زیدیان، اسماعیلیان داستان عمیر متوکل را نقل کرده و آن را پذیرفته‏اند.

از پایان سده‏ی ششم به بعد به نام دو صحیفه بر می‏خوریم، یکی صحیفه‏ای که نزد زیدیان معتبر می‏باشد و شیعیان آن را صحیفه‏ی کوچک سجادیه می‏خوانند.

دیگر صحیفه‏ی بهاء الشرف علوی که شیعیان آن را صحیفه‏ی کامله‏ی سجادیه نامند.

صیحفه‏ی بهاء الشرف دارای پنجاه و چهار دعا است و او در آغاز آنها فرموده آنها را با چند واسطه – که یاد کرده – از عمیر بن متوکل نقل کرده است. بنابراین نخستین کسی که شماره‏ی دعاهای صحیفه را پنجاه و چهار دعا تعیین کرده، بهاء الشرف در سده‏ی ششم می‏باشد، و پس از این تاریخ همه‏ی علما، صحیفه‏ی کامله‏ی سجادیه را از او نقل کرده‏اند.

و چون در سده‏ی دهم و یازدهم شرحها و ترجمه‏های بسیار از این صحیفه میان شیعیان منتشر شد، اندک اندک صحیفه‏ی کوچک زیدیه فراموش گردید.

و حتی در سده‏ی یازدهم شیخ محمد تقی بن مظفر زیاآبادی قزوینی شاگرد شیخ بهائی به سال ۱۰۲۳ ملحقاتی برای صحیفه گرد آورده.

و بعد از وی شیخ حر (م – ۱۱۰۴) صحیفه‏ی دوم را فراهم ساخت،

و سپس ملا عبدالله افندی (م – ۱۱۳۰) صحیفه‏ی سوم تهیه نمود،

و پس از وی حاج میرزا حسین نوری (م – ۱۳۲۰) صحیفه‏ی چهارم،

و سید محسن عاملی صاحب اعیان الشیعه صحیفه‏ی پنجم،

و شیخ محمد باقر بیرجندی (م – ۱۳۵۲) صحیفه‏ی ششم،

و شیخ هادی کاشف الغطاء (۱۳۶۱ – ۱۲۸۷) صحیفه‏ی هفتم،

و حاج میرزا علی شهرستانی صحیفه‏ی هشتم گرد آوردند.

و همه‏ی این دعا و نیایشها به حضرت سجاد منسوب است.

آغاز صحیفه‏ی کامله‏ی سجادیه: حدثنا السید الاجل نجم الدین بهاء الشرف ابوالحسن محمد بن الحسن بن احمد بن علی بن محمد بن عمر بن یحیی العلوی الحسینی رحمه الله قال اخبرنا… قال حدثنی عمیر بن متوکل الثقفی البلخی عن ابیه…

اینک یک سؤال پیش می‏آید که چه کسی این کتاب را از نجم الدین بهاء الشرف نقل کرده؟ یعنی گوینده‏ی حدثنا در اولین جمله‏ی آغاز کتاب کیست؟

در پاسخ به این پرسش شیخ بهائی در شرح خود می‏گوید: گوینده‏ی حدثنا ابن‏سکون است، و میرداماد در شرح خود گوید: گوینده‏ی حدثنا عمید الروساء هبه الله (م – ۶۰۹) می‏باشد.

لیکن از آنچه در الذریعه (ج ۱، ص ۱۶۵ و ۲۶۲) آمده چنین بر آید که صحیفه‏ی کامله را کسان بسیار از بهاء الشرف شنیده و بر او خوانده و اجازه گرفته‏اند و نام چند تن از ایشان در یک اجازه‏ی روایتی به جا مانده است که اجازه دهنده شیخ نجم الدین جعفر بن محمد (م – پس از ۶۷۰) و اجازه گیرنده شیخ کمال الدین علی بن حسین بن حماد الواسطی می‏باشد.

نامهای آن راویان از بهاء الشرف از این قرار است:

۱- ابومنصور عمید الروساء هبه الله بن حامد  .

۲- ابوالحسن علی بن محمد بن علی معروف به ابن‏سکون این دو نفر هر دو شاگرد ابن‏عصار لغوی نیز بوده‏اند.

۳- شیخ ابوالفتح بن جعفریه.

۴- شیخ جعفر بن علی مشهدی پدر محمد بن المشهدی صاحب کتاب مزار ابن‏مشهدی معروف.

۵- شیخ ابوالبقاء هبه الله.

۶- شیخ مقری جعفر بن شمره.

۷- شریف ابوالقاسم بن زکی علوی.

۸- شیخ سالم بن قبارویه.

۹- شیخ عربی بن مسافر.

۱۰- غیر از این نه نفر، ابن‏ادریس (ز – ۵۴۳) (م – ۵۹۸) نیز از بهاء الشرف نقل کرده، و نسخه‏ای از صحیفه به خط نوشته، و سید اعجاز حسین در کشف الحجب (ص ۳۴۲) آن را یاد کرده است

سند صحیفه کامله در این نسخه‏ها چنین آغاز شده: حدثنا نجم الدین بهاء الشرف و او از شیخ سعید داماد شیخ طوسی به تاریخ (۵۱۶) و او از عکبری و او از ابوالفضل شیبانی (ز – ۲۹۷ م – ۳۸۷) وی سند صحیفه را تا امام، با دو زنجیره کشیده. یکی از ابن‏روزبه از پسر مطهری از پدرش از عمیر، دوم از جعفر از عبدالله از علی بن نعمان اعلم از عمیر

در حاشیه‏ی نسخه‏ی موجود روایت ابن الشیخ است که چنین آغاز شده :

حدثنا أبوعلی فرزند شیخ طوسی در تاریخ (۵۱۱) و او از پدرش ابو جعفر محمد و او از ابن‏غضائری و او از ابوالفضل شیبانی و او از جعفر و تا آخر زنجیره ی دوم روایت کرده.

این نسخه نزد حجه الاسلام ابوالفضل حافضیان بوده و هماکنون در کتابخانه حضرت آیه الله مرعشی نگه داری می شود

در ابتدا این نسخه  وقف نامه ای  به امام عصروجود دارد

در حاشیه این نسخه ، روایت ابن الشیخ  ودر انتهای آن ملحقات علامه مجلسی امده است

از دیگر ویژگی های این نسخه، آب طلا کاری های فراوان آن است

لازم بذکر است کهن‏ترین نسخه‏های صحیفه‏ی کامله‏ی بهاء الشرف دو نسخه بوده. یکی نسخه علی بن سکون  که  عمید الرؤساء (م – ۶۰۹) بر روی آن نسخه برای شخصی به ابن‏معیه به سال ۶۰۳ اجازه‏ی روایتی نوشته.

دوم نسخه‏ای که ابن‏ادریس (م – ۵۹۸) نوشته. سپس علی بن احمد سدید به سال ۶۴۳ از روی نسخه ابن‏سکون با همه خصوصیات آن نسخه برداشته و آن را با نسخه‏ی ابن‏ادریس برابر کرده. سپس این نسخه سدیدی به دست شهید اول محمد بن مکی (م – ۷۸۶) افتاده، و به سال ۷۷۲ از روی آن با همه خصوصیات بخط خود نسخه‏ی نوشته، و این نسخه در نرم افزار موجود است .

دانلود فایل با حجم ۴۲۲۵ k

نظرات[۰] | دسته: نسخه های خطی | نويسنده: صحیفه | ادامه مطلب...

 
نسخه خطی شهید اول پيوند ثابت

شیخ شهید شمس الدین ابو عبدالله محمد بن مکی بن محمد حامد عاملی، در سال ۷۳۴ به دنیا آمد و نزد اساتیدی همچون فخر المحققین، عمید الدین، ابن نما و ابن معیه به تحصیل پرداخت و از علمای اهل سنت در مکه، مدینه، بغداد، مصر، دمشق، بیت المقدس و مقام ابراهیم، روایت می‏کند.

 کتابهای او از قبیل “الذکری”، “الدروس”، “القواعد”، “اللمعه الدمشقیه” و “الأربعون حدیثا” از معروفترین کتب امامیه است. این عالم بزرگوار، به دلیل داشتن مذهب شیعه، در سال ۷۸۶ ق، کشته شد و پیکرش را به صلیب کشیده، سنگباران کردند و سپس آتش زدند.

شهید اول صحیفه‏ی کامله را به دو طریق از شیخ طوسی نقل می‏کند :

اول، تاج‏الدین بن معیه، از پدرش ابو جعفر بن محمد بن معیه، از پدرش محمد بن حسن معیه، از محمد بن شهر آشوب مازندرانی، از ذوالفقار بن معبد حسنی، از شیخ طوسی.

 

دوم، تاج الدین بن معیه، از کمال الدین الرضی محمد بن محمد، از نصرالدین محمد بن حسن طوسی، از پدرش، از سید فضل الله حسنی، از سید ابوالصمصام، از شیخ طوسی.

 از طرفی شهید، صحیفه سجادیه را دو مرتبه نگاشت: یک بار در سال ۷۷۲ ه و بار دیگر در سال ۷۷۶ ه، شمس الدین محمد جبعی جد شیخ بهائی، از روی نسخه‏ی شهید رونویسی کرد و سپس آن را با نسخه‏ی دوم مقابله نمود.

مجلسی دوم عین عبارت جبعی را آورده است:

“آن را با نسخه دیگری به خط شیخ محمد بن مکی – نوشته شده در سال ۷۷۶ – مقابله کردم. نسخه‏های اساس در مورد آن، همان نسخه‏های اساس نسخه‏ی اول است. و من تمام موارد را عینا از روی نسخه نوشتم، مگر برخی موارد رایج در میان کاتبان، مانند ترک حرف همزه و آوردن الف در موردی که لام الفعل، واو باشد و مانند آن.”

 

علامه عبدالحسین امینی صاحب کتاب الغدیر این نسخه را رؤیت کرده و از آن در “صحیفه المکتبه” چاپ مکتبه امیرالمؤمنین علیه‏السلام نجف به سال ۱۳۷۳ ه خبر داده است.

اما علامه شیخ آقا بزرگ طهرانی نسخه را ندیده و در ذریعه گفته است: “نسخه‏ی صحیفه به خط شهید اول در کتابخانه سید محمد نقی بن حسین بن دلدار (لکهنوی مشهور به ممتاز العلماء) بر حسب گفته‏ی نوه‏ی وی سید علی نقی در تراجم المشاهیر – وجود دارد.” .

تصویری از این نسخه را مرحوم سید مهدی گلپایگانی – رحمه الله – در سفرش به هند بدست آورد که اکنون در کتابخانه آیه الله گلپایگانی – رحمه الله – یافت می‏شود و آن نسخه‏ همان نسخه‏ی است که در تاریخ ۱۱ شعبان سال ۷۷۲ ه یعنی ۱۴ سال قبل از شهادت شهید کتابت شده و بر پشت صفحه‏ی اول آمده است: “دعاء الصحیفه الکامله عن مولانا زین‏العابدین علی بن الحسین بن علی بن ابی‏طالب صلوات الله علیه، انتهی.”

شهید این نسخه را به فرزند دانشمندش ضیاء الدین علی اهدا کرده و شاید این اهدا باعث حفظ و ایمنی نسخه تاکنون شده باشد، بخصوص آنکه نام ضیاء الدین علی در بسیاری از طرق روایی صحیفه آمده. در سمت راست این صفحه، یا نص عبارت به خط شهید آمده است: “للولد الاعز المعتضد قره العین ابی‏القاسم علی بن محمد بن مکی نفعه الله بها و رزقه بما فیها (و استجاب لی؟) دعاه بمحمد و آله صلوات…”

شهید در صفحه دوم، درباره نسخه‏هایی که از روی آنها صحیفه را نقل کرده، می‏نویسد:

“نقلت هذه الصحیفه من خط علی بن احمد السدید، و فرغت فی حادی عشر شعبان سند اثنتین و سبعین و سبعمائه.”

شهید، بعد از استنساخ، آن را با اصل نسخه مقابله کرده و در سمت راست بالای صفحه دوم تصریح کرده است:”عارضتها بأصلها المذکور، و فیها مواضع مهمله التقیید فنقلتها علی ما هی علیه، و الحمدلله و صلواته و سلامه علی سیدنا محمد و آله، و کتب محمد بن مکی”.

دانلود فایل با حجم ۲۱۲۴۶ k

نظرات[۰] | دسته: نسخه های خطی | نويسنده: صحیفه | ادامه مطلب...

 
نسخه خطی ابن اشکیب پيوند ثابت

حسین بن اشکیب المروزی از اصحاب امام هادی علیه السلام و امام حسن عسکری علیه السلام بوده، بعضی او را “ابن اسکیب” کنیه داده‏اند. وی فاضل و عالمی جلیل‏القدر بوده، در شهر سمرقند می‏زیسته و دارای کتاب‏هایی می‏باشد. سخن او گوارا و مورد قبول همگان قرار می‏گرفته است.  کتاب “کافی” نمونه‏ای از نفوذ کلامش را- که نشأت گرفته از علوم علوی اوست- با اهل کتابی که در پی یافتن پیامبر آخرالزمان بوده، بیان می‏کند. اهل کتاب که غانم هندی نام داشت، از هندوستان به قصد یافتن دین جدید و پیامبر آخرالزمان که علائم و نشانه‏های او را در کتب پیشینیان خوانده بود، به شهر کابل و نزد مسلمانان می‏آید و تمامی مرام پیامبر خاتم را قبول می‏کند. ولی آن‏گاه که سخن از جانشینی ابوبکر به میان می‏آید، نپذیرفته، معتقد است جانشین پیامبر خاتم (همان‏گونه که در کتاب‏های پیشینیان آمده) بایستی برادر و داماد او باشد. وی را نزد ابن اشکیب راهنمایی کرده و او مذهب حقّ علوی را به وی فرامی‏دهد. و غانم هندی شهادت بر رسالت پیامبر داده و بعدها خدمت امام حسن عسکری علیه السلام در بغداد می‏رسد.

بعضی نیز حسین بن اشکیب را مقیم قم و یا مشهد دانسته و او را خادم‏القبر می‏دانند. در هر حال وی مردی ثقه و ثبت بوده، بزرگان به حدیث او اعتماد دارند.  وی با آن‏که از راویان متعدّدی همچون محمد بن علی کوفی،  عبدالرحمن بن حماد،  محمد بن السری،  هارون بن عقبه،  حسن بن خزاز قمی،  محمد بن اورمه،  بکر بن صالح،  محسن بن احمد،  محمد بن احمد،  موسی بن قاسم بجلی  و حسین بن حسین المروزی  روایت می‏کند، ولی فقط دو نفر از او نقل حدیث کرده‏اند.

اوّل: ابوالنصر محمّد بن مسعود العیّاشی که دانشمند بزرگی بوده و صاحب تفسیر گران‏مایه عیاشی می‏باشد.

دوّدر مشهوره محمّد بن الوارث- از مشایخ بزرگ اواخر قرن سوم هجری- که او کتاب “الرّد علی الزّیدیه” و کتاب “الردّ علی من زعم انّ النبی صلی الله علیه وآله علی دین قومه”، را از حسین بن اشکیب برای ابوالقاسم جعفر بن محمد قولویه، روایت کرده است.

سوّمین کتابی که محمّد بن الوارث از حسین بن اشکیب روایت کرده، صحیفه سجّادیّه بوده است. ولی هیچ‏یک از بزرگان حدیث و رجال به روایت سومین کتاب اشاره‏ای نکرده‏اند و چنین روایتی را نقل ننموده‏اند و تنها کسی که بدان اشاره دارد، میرزا عبداللّه اصفهانی افندی در کتاب “الصحیفه الثالثه” است.

میرزا عبداللّه افندی (م حدود ۱۱۳۰ ق) که صاحب کتاب “ریاض العلما” و دانشمند، کتابشناس معروف و از شاگردان علاّمه محمّدباقر مجلسی بوده است، می‏نویسد نسخه عتیقه‏ای از صحیفه، به روایت محمد بن وارث از حسین بن اشکیب و به خطّ ابن مُقله  خطّاط نامدار عصر عباسی مشاهده کرده است. سپس دعای نوزدهم این روایت (دعائه للجیران) را در کتاب خود ذکر کرده، قبل از دعا می‏نویسد:

“آن‏گونه که در صحیفه غیر مشهوره به روایت شیخ حسین بن اشکیب، به خطّ ابن مقله دیدم، دعا را این‏گونه نگاشته بود.”

و پس از ذکر دعا می‏گوید:

“این دعا به صورت مستقل در صحیفه مشهوره یافت نمی‏شد بلکه داخل در دعائی با عنوان “لجیرانه و اولیائه…” (دعای بیست و ششم) بود.”.

علاّمه سید محسن امین عاملی قدس سره در صحیفه خامسه به نقل از مرحوم افندی همین دعا را ذکر می‏کند ولی گمان می‏کند این دعا در ضمن دعای بیست و یکم صحیفه مشهوره ذکر گردیده است.

جای بسی تعجّب است که مرحوم افندی ادّعا می‏کند همّت خود را در صحیفه ثالثه بر جمع‏آوری دعاهایی که در صحیفه مشهوره وجود ندارد گماشته،  ولی دعای چهل و چهارم روایت ابن اشکیب را ذکر ننموده، با آن‏که این روایت را در اختیار داشته است. شاید این دعا در صحیفه نگاشته شده توسّط ابن مقله (که در اختیار مرحوم افندی بوده) وجود نداشته است.

در هر صورت روایت حسین بن اشکیب نیز تا امروز، همانند روایات ابن مالک و ابن حماد و ابن فضل در دسترس نبود و شاید به دلیل اهتمام بزرگان بر ذکر صحیفه مشهوره، خصوصاً پس از بهاءالشرف ابوالحسن محمد بن الحسن (قرن ششم)، این روایات خصوصاً روایت حسین بن اشکیب از دسترس خارج شد و حتّی “جواهرِ یگانه مفقود العین” لقب یافت.

جای بسی شکرگزاری است که هم‏اکنون با عنایات الهی، نسخه‏ای از آن روایت که در تاریخ ۱۱۲۳ ه . ق، به فرمان شخص شاه سلطان حسین صفوی، توسّط خطاط زبردست دربار صفوی محمدباقر الحسینی السلطانی الشوشتری نگاشته شده، و در کتابخانه شخصی عالم کتاب‏شناس برجسته، حضرت آیهاللّه سیّد محمّدعلی روضاتی (دامت برکاته) نگهداری می‏شد، به زیور طبع آراسته و مشتاقان صحیفه مبارکه سجّادیّه و محقّقان و صحیفه‏پژوهان از فیض بُروز و ظهور این نسخه، برخوردار می‏گردند.

این نسخه از صحیفه ابن اشکیب اختلاف‏هایی با صحیفه مشهوره و همچنین با روایت ابن مالک دارد که می‏توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) تفاوت در تعداد دعاها

در این نسخه مجموعاً چهل و چهار دعا ذکر گردیده که دعای بیست و ششم نسخه مشهوره، در دعاهای هجدهم و نوزدهم دیده می‏شود و دعای چهل و چهارم این نسخه، در مشهوره ذکر نگردیده و از طرفی دوازده دعا از مشهوره در این نسخه از روایت حسین ابن اشکیب آورده نشده است.

ب) تفاوت در کلمات دعاها

در دعاهای این نسخه کاستی‏ها و زیادت‏هایی بر صحیفه مشهوره وجود دارد، که تماماً در پاورقی‏های کتابی که پیش رو دارید، مشخص گردیده است.

ج) اختلاف در ترتیب دعاها

در این روایت فقط دعای اوّل و دوّم با صحیفه مشهوره از نظر شماره دعا مشترک هستند و بقیه دعاها با مشهوره اختلاف دارد.

برای هر چه بیشتر روشن شدن مطلب جدولی طرّاحی شد، که در آن دعاهای صحیفه را به صورت مرتب آورده و روایات دیگر نیز ذکر گردیده است.

مشخصات نسخه خطی

در سرآغاز این نسخه، دست‏نوشته‏ای از ذوالفقار، نامی که حضرت استاد آیهاللّه روضاتی (دامت برکاته) احتمال می‏دهند، سیّد امیر ذوالفقار رحمه الله- شاگرد مرحوم آقاحسین خوانساری رحمه الله- باشد، وجود دارد. وی در صفحه اوّل، خطاب به شاه سلطان حسین صفوی نوشته است:

هُو

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

بعرض اقدس میرساند اخلص فدویّین ذوالفقار که صحایف غیر مشهوره بسیار است مثل صحیفه تَلِّ عُکبری و صحیفه رُهَنی و صحیفه ابن اُشناس بَزَّاز و صحیفه ابن شاذان و صحیفه ابن ادریس و صحیفه کفعمی و این صحیفه، و این صحیفه کامله بروایت حُسین بن اشکیب ثِقه نِقَه است که مرویّ عنه محمّد بن عبد الوارث و در فهارس و کتب رجال شیعه او را توثیق نموده‏اند و از اصحاب امام علیّ نقیّ و امام حسن عسکریّ علیهماالسلم شمرده‏اند و لیکن نسخه آن درین زمان چون منحصر در فرد بود و تصحیفات کُلیّه و جُزئیّه داشت، بعد از انعام و امعان نظر در مقابله بقدر مقدور تصحیح یافت. فَصَلَّی اللَّهُ عَلی مَنْ اُلْهِمَ بِها و ابائِه وَ اَبْنآئِهِ الطّیّبین الطَّاهِرینَ المعصُومین وَ خَلَّدَ اللَّهُ مُلْکَ مَنْ اَمَرَ بِکِتابَتِها لِرَسْم خَزانَتِهِ الْعامِرَه، امین ربّ العالمین.

سیّد امیر ذوالفقار گلپایگانی دارای اجازه‏ای از طرف محقّق خوانساری در تاریخ هفدهم رمضان سال ۱۰۶۴ بوده که محقّق در آن اجازه، او را بسیار ستوده و حتّی جامع‏المعقول و المنقول و حاوی الفروع و الاصولش خوانده است.

علاّمه مجلسی در شرح کتاب “من لا یحضره الفقیه” آورده است:

“روزی به مدرسه مولانا شیخ بهاءالدین عاملی (م ۱۰۳۰) وارد شدم. دیدم شیخ مشغول مقابله صحیفه سجّادیه است و طرف مقابله که عبارت را می‏خواند سید صالح امیر ذوالفقار گلپایگانی بود.”.

شاید مقابله صورت گرفته بین همین روایت ابن اشکیب و روایت مشهوره بوده است.

در هر حال، این نسخه روایتی از صحیفه است که می‏توان با احیای آن، بر باز شدن راه تحقیق بر کتب کهن، خصوصاً صحیفه مبارکه سجّادیّه قدم برداشت.

نسخه مورد نظر دارای دویست و هفتاد و شش صفحه است و هر صفحه دارای نه سطر می‏باشد. این نسخه به صورت بسیار زیبا و با خطّ نسخ عالی نگاشته شده و همان‏گونه که مرحوم ذوالفقار در نوشتار آغاز کتاب مشخص کرده، سعی بر تصحیح و انعام و امعان نظر در مقابله به قدر مقدور داشته است. این سعی و کوشش او ستودنی است، زیرا در بسیاری از موارد، اختلافات آن نسخه که روایت حسین بن اشکیب است را با روایت مشهوره، در کنار صفحات مشخص نموده است.

در برخی موارد اضافات روایت مشهوره را نیز در بالای کلمات نوشته است، هر چند این کار به صورت کامل صورت نگرفته، ولی خود نشانگر همّت نگارنده می‏باشد.

در بعضی از موارد که روایت ابن اشکیب افزون بر کلمات روایت مشهوره بوده نیز با نوشتن حرف (فی) بر بالای کلمه افزون بر روایت مشهوره، آن را مشخص نموده است.

در برخی از موارد که کلمه برای کاتب نامفهوم بوده، شکل کلمه را آورده است.

و در مواردی که جمله با معنیِ متفاوتی ارائه شده، هیچ دخل و تصرّفی ننموده، با کلمه “کذا” بر روی کلمه نشان داده که امانت را حفظ نموده است.

در نسخه خطّی این روایت، صفحه ۲۳۴ دعای سی و هشتم، پس از جمله “وَ هَبْ لی صِدْقَ الْهِدایَهِ” علامتی مشابه عدد ۹ گذارده و به برگه‏ای که همراه نسخه است، ارجاع داده و تا پایان دعا در آن برگه آورده شده است. در صفحه ۲۴۵ دعای سی و نهم نیز پس از جمله “فَرِّغْ قَلْبی لِمَحَبَّتِکَ” همین علامت را گذارده و به برگه‏ای دیگر که به همراه نسخه است، ارجاع داده شده. در آن برگه علاوه بر اتمام دعای سی و نهم، دعای چهلم را تا جمله “اِنْ وَکَلْتَنی اِلی نَفْسی عَجَزْتُ عَنْها” ذکر کرده است. شاید نسخه‏ای که کاتب از آن استنساخ می‏کرده، فاقد دو برگه‏های یادشده بوده و کاتب ادامه دعاها را از روی نسخه مشهوره استنساخ کرده و جداگانه آورده است. شاهد این مطلب آن‏که این برگه‏ها تقریباً هیچ اختلافی با نسخه مشهوره ندارند (به‏جز در سه مورد جزئی). و شاهد دوّم آن‏که عنوان دعای چهلم همان عنوان دعا، در صحیفه مشهوره است.

 دانلود فایل با حجم ۱۹٫۵۳MB

نظرات[۰] | دسته: نسخه های خطی | نويسنده: صحیفه | ادامه مطلب...

 
نسخه خطی ابن مالک پيوند ثابت

محمد بن صالح، صحیفه را از عمیر بن متوکّل برای احمد بن عبداللّه و او برای علی بن مالک و وی برای ابو علی محمد بن همام بن سهل اسکافی (که از راویان قرن چهارم هجری قمری می‏باشد،) روایت کرده است. سلسله سندهایی که بعد از علی بن مالک، از این طریق صحیفه را نقل کرده‏اند، به “روایت ابن مالک” شناخته می‏شوند.
این روایت که تا همین سال‏های اخیر در دسترس محققان نبوده و با وجودی که شیخ طوسی در رجالنامه خود بدان اشاره کرده و فرموده:
“ابن همام صحیفه را از علی بن مالک روایت کرده است.”.
و بسیاری از بزرگان، همچون سیّد علی‏اصغر بروجردی در “طرائف المقال”، ابن داود در رجال خود، تفرشی در “نقدالرجال” و آیهاللّه خوئی رحمه الله در “معجم رجال الحدیث” سخن شیخ طوسی را تکرار کرده‏اند، مع‏الوصف بعضی از محقّقان پی به منظور او نبرده و کلام او را توجیه نموده‏اند.
از روایت ابن مالک دو نسخه در دسترس است.
اوّل: نسخه‏ای که در سال ۱۳۴۸ هجری شمسی هنگام اجرای طرح توسعه حرم مطهّر حضرت امام رضا علیه السلام از زیر خاک قبه مبارک استخراج گردید و هم‏اکنون در کتابخانه آستان قدس رضوی به شماره ۱۲۴۰۵ نگهداری می‏شود. این نسخه که آثار نم و نای خاک در آن هویدا است، در یکصد و دو برگ و دربردارنده چند رساله همچون “قوارع القرآن” (در سه جزء)، صحیفه سجّادیه، رساله‏ای در تذکیر و تأنیث و رساله‏ای در فضائل ماه رجب می‏باشد و در قطع رقعی بوده و هر برگ، دارای هفده تا بیست سطر می‏باشد. کتابت آن در سال ۴۱۶ توسّط حسن بن ابراهیم زامی صورت گرفته است.
این نسخه که توسط عالم گران‏مایه، مرحوم حاج شیخ کاظم مدیرشانه‏چی تحقیق و اختلافات آن با صحیفه مشهوره مشخص گردیده بود، توسّط انتشارات بنیاد پژوهش‏های آستان قدس رضوی در سال ۱۳۷۱ در یکصد و هشتاد و هفت صفحه به چاپ رسید و چاپ دیگر آن، توسّط حجهالاسلام آقای حاج سید احمد فهری تحقیق شد که در دویست و سی و شش صفحه در دمشق به چاپ رسیده است.
راوی این نسخه، ابوبکر محمد بن علی الکرمانی از بندار بن یحیی بروزن از ابوالحسن محمد بن یحیی بن سهل دهنی از ابو علی محمد بن همام از علی بن مالک می‏باشد. این نسخه از صحیفه ابن مالک اختلاف‏های متعدّدی با صحیفه مشهوره دارد، که از آن جمله می‏توان به موارد زیر اشاره کرد:
الف) تفاوت در تعداد دعاها: این نسخه از صحیفه ابن مالک دارای سی و هشت دعا می‏باشد که سی و هفت دعای آن با مشهوره مشترک بوده و پانزده دعا از مشهوره کمتر دارد.
ب) تفاوت در ترتیب دعا: به‏جز دعای اول و دعای سی و چهارم، بقیه دعاها از نظر شماره با صحیفه مشهوره اختلاف دارد.
ج) تفاوت در ذکر صلوات: در نسخه مورد نظر عموماً صلوات بر محمّد و آل ذکر نشده است. در حالی که روایت مشهوره دارای بیش از یکصد و پنجاه صلوات بر محمّد و آل علیهم السلام می‏باشد.
عکسهای موجود در برنامه همین نسخه می باشد
دوّدر مشهوره نسخه‏ای که به شماره ۳۶۸۵ در کتابخانه عمومی آیهاللّه مرعشی در قم نگهداری می‏شود و هر چند بر آن تاریخ کتابت نگاشته نشده، ولی قدمت آن بسیار واضح است. این روایت از ابو علی محمّد بن همام بوده و مستقیماً از وی نقل صحیفه شده است.
حجهالاسلام آقای حاج سید محمدحسین حسینی جلالی، این نسخه را با مقدمه‏ای بسیار وزین و ارزنده با تحقیقی جامع در ۵۰۰ صفحه توسّط انتشارات “دلیلِ ما” در سال ۱۳۸۰ به چاپ رسانیده‏اند.
تفاوت نسخه آستان قدس رضوی با نسخه کتابخانه عمومی آیهالله مرعشی علاوه بر عبارات و کاستی و یا افزونی کلمات، در ترتیب دعاها نیز می‏باشد.

دانلود فایل با حجم ۹٫۹۳MB

نظرات[۰] | دسته: نسخه های خطی | نويسنده: صحیفه | ادامه مطلب...

 
نسخه خطی ابن الشیخ پيوند ثابت

ابو علی حسن بن محمد بن حسن طوسی، عالم و فقیه و محدث و رجالی معروف، ملقب به “مفید ثانی” و “ابن الشیخ” و “ابن الطوسی”، فرزند شیخ طوسی و صاحب کتابهای چون: “شرح النهایه” و “الأمالی” است. می‏گویند اکثر اجازات علما به او منتهی می‏شود.
مفید ثانی در سال ۵۱۱ ، صحیفه‏ی کامله را از پدرش شیخ طوسی، از ابن غضائری، از محمد بن عبیدالله بن مطلب شیبانی (ز – ۲۹۷ م – ۳۸۷) در سال ۳۸۵ ق، و او از جعفر بن محمد حسنی، از عبدالله بن عمر زیات در سال ۲۶۵ ق، و او از علی بن نعمان اعلم، از عمیر بن متوکل، از متوکل بن هارون روایت می‏کند.

علامه ملامحمد تقی مجلسی در حاشیه‏ی ” من لا یحضره الفقیه ” و به متابعت از وی فرزندش علامه ملامحمد باقر مجلسی در بحار الانوار سعی بر آن داشته اند که روایت ابن‏ادریس از صحیفه کامله را متصل به دائی او شیخ ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی کنند ، علامه مجلسی، می‏نویسد:
مشهور در اسانید، این است که یک یا دو واسطه در روایت ادریس از ابوعلی وجود دارد؛ اما این نیز ممکن است که ابن ادریس در سن پایین، صحیفه را از ابوعلی شنیده باشد و روایات با واسطه، مربوط به دوران کهنسالی او باشد. (بحارالانوار: ۵۲:۱۱۰)
این مطلب چه بسا صحیح نباشد چه ابن‏ادریس سی و دو سال پس از این تاریخ یعنی در ۵۴۳ زاده شده است، پس راه روایت ابن‏ادریس به زنجیره سند بهاء الشرف می‏پیوندد نه به اسناد ابن الشیخ.
نسخه موجود در نرم افزار از کتابخانه شخصی هاشمی در یمن است که به همراه حواشی ابن ادریس و اجازه نامه شیخ بهائی می باشد.
علاوه بر این نسخه، نسخه های متعددی از صحیفه‏ی کامله به روایت ابن الشیخ، به ما رسیده از جمله :
نسخه ای در کتابخانه‏ی سید عبدالحسین الحجه در کربلا موجود بوده است و علامه‏ی تهرانی آن را مشاهده کرده است. (الذریعه، ج ۱۵، ص ۱۹) کاتب این نسخه، در پایان آن می‏نویسد که این نسخه از صحیفه را با صحیفه یا به خط ابن ادریس فقیه و صحیفه‏ی دیگری به خط یاقوت ادیب، مقابله کرده
نسخه ی دیگر از این روایت در کتابخانه الازهر مصر در ۳۲۷ صفحه وجود دارد
و نسخه دیگر در کتابخانه فخرالدین نصیری امینی در ۳۱۳ صفحه ، که به نوه خود خانم حوراء اهداء نموده است. در صفحه ۷۷ حاشیه ای به خط ابوالحسن حسینی به چشم می خورد .

دانلود فایل با حجم ۱۹٫۵۳MB

نظرات[۰] | دسته: نسخه های خطی | نويسنده: صحیفه | ادامه مطلب...

 

No Image
No Image No Image No Image
 
 
 

زیارت عاشورا

اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا اَباعَبْدِاللهِ ، اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يَابْنَ رَسُولِ اللهِ ، اَلسَّلاٰمُ عَلَيْكَ يَا بْنَ اَميرِالْمُؤْمِنين ، وَ ابْنَ سَيِّدِ الْوَصِيّينَ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يَا بْنَ فاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسٰاءِ الْعٰالَمينَ ، اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا ثارَاللهِ وَابْنَ ثارِەِ ، وَالْوِتْرَ الْمَوْتُورَ، اَلسَّلامُ عَلَيْكَ وَعَلَى الْاَرْواحِ الَّتى حَلَّتْ بِفِنٰائِكَ ، عَلَيْكُمْ مِنّى جَميعاً سَلاٰمُ اللهِ اَبَداً مٰا بَقيتُ وَبَقِىَ اللَّيْلُ وَالنَّهارُ،يا اَباعَبْدِاللهِ لَقَدْ عَظُمَتِ الرَّزِيَّةُ وَجَلَّتْ وَعَظُمَتِ الْمُصيبَةُ بِكَ عَلَيْنا وَعَلىٰ جَميعِ اَهْل ِالْاِسْلامِ وَجَلَّتْ وَعَظُمَتْ مُصيبَتُكَ فِى السَّمٰوٰاتِ عَلىٰ جَميعِ اَهْلِ السَّمٰوٰاتِ، فَلَعَنَ اللهُ اُمَّةً اَسَّسَتْ اَسٰاسَ الظُّلْمِ وَالْجَوْرِ عَلَيْكُمْ اَهْلَ الْبَيْتِ، وَلَعَنَ اللهُ اُمَّةً دَفَعَتْكُمْ عَنْ مَقامِكُمْ ، وَ اَزالَتْكُمْ عَنْ مَراتِبِكُمُ الَّتى رَتَّبَكُمُ اللهُ فيهٰا ، وَلَعَنَ اللهُ اُمَّةً قَتَلَتْكُمْ ، وَ لَعَنَ اللهُ الْمُمَهِّدينَ لَهُمْ بِالتَّمْكينِ مِنْ قِتالِكُم ، بَرِئْتُ اِلَى اللهِ وَاِلَيْكُمْ مِنْهُمْ ، وَ مِنْ اَشْياعِهِمْ وَ اَتْباعِهِمْ وَ اَوْلِيٰائِهِمْ ، يا اَباعَبْدِاللهِ اِنّى سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَكُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبَكُمْ اِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ،وَ لَعَنَ اللهُ آلَ زِيادٍ وَآلَ مَرْوانَ،وَ لَعَنَ اللهُ بَنى اُمَيَّةَ قاطِبَةً وَلَعَنَ اللهُ ابْنَ مَرْجٰانَةَ ، وَ لَعَنَ اللهُ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ لَعَنَ اللهُ شِمْراً ، وَ لَعَنَ اللهُ اُمَّةً اَسْرَجَتْ وَ اَلْجَمَتْ وَتَنَقَّبَتْ لِقِتالِكَ ، بِاَبى اَنْتَ وَاُمّى ، لَقَدْ عَظُمَ مُصٰابى بِكَ ، فَاَسْئَلُ اللهَ الَّذى اَکْرَمَ مَقامَكَ ، وَاَکْرَمَنى بِكَ اَنْ يَرْزُقَنى طَلَبَ ثارِكَ مَعَ اِمامٍ مَنْصُورٍ مِنْ اَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ، اَللّٰهُمَّ ٱجْعَلْنى عِنْدَكَ وَجيهاً بِالْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ فِى الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ ، يا اَبا عَبْدِاللهِ اِنّى اَتَقَرَّبُ اِلى اللهِ وَ اِلىٰ رَسُولِهِ ، وَاِلىٰ اميرِالْمُؤْمِنينَ وَ اِلىٰ فاطِمَةَ ، وَاِلَى الْحَسَنِ وَ اِلَيْكَ بِمُوالاتِكَ ، وَبِالْبَرائَةِ مِمَّنْ قاتَلَكَ وَ نَصَبَ لَكَ الْحَرْبَ ، وَ بِالْبَرائَةِ مِمَّنْ اَسَّسَ اَسٰاسَ الظُّلْمِ وَ الْجَوْرِعَلَيْكُمْ وَ اَبْرَءُ اِلَى اللّهِ وَ اِلى رَسُولِهِ ،مِمَّنْ اَسَسَّ اَسٰاسَ ذٰلِكَ وَبَنىٰ عَلَيْهِ بُنْيانَهُ وَجَرىٰ فى ظُلْمِهِ وَجَوْرِہِ عَلَيْكُمْ وَعَلىٰ اَشْيٰاعِكُمْ ،بَرِئْتُ اِلَى اللَّهِ وَ اِلَيْكُمْ مِنْهُمْ وَاَتَقَرَّبُ اِلَى اللهِ ثُمَّ اِلَيْكُمْ بِمُوٰالاتِكُمْ وَمُوالاةِ وَلِيِّكُمْ ،وَبِالْبَرائَةِ مِنْ اَعْدائِكُمْ وَ النّاصِبينَ لَكُمُ الْحَرْبَ وَبِالْبَر ائَةِ مِنْ اَشْياعِهِمْ وَاَتْباعِهِمْ ، اِنّى سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَكُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبَكُمْ وَ وَلِىٌّ لِمَنْ والاکُمْ وَعَدُوٌّ لِمَنْ عادٰاکُمْ ، فَاَسْئَلُ اللهَ الَّذى اَکْرَمَنى بِمَعْرِفَتِكُمْ وَ مَعْرِفَةِ اَوْلِيٰائِكُمْ ،وَرَزَقَنِى الْبَرائَةَ مِنْ اَعْدائِكُمْ ، اَنْ يَجْعَلَنى مَعَكُمْ فِى الدُّنْيا وَ الْاٰخِرَةِ ، وَاَنْ يُثَبِّتَ لى عِنْدَکُمْ قَدَمَ صِدْقٍ فِى الدُّنْيا وَالاْخِرَةِ وَ اَسْئَلُهُ اَنْ يُبَلِّغَنِى الْمَقامَ الْمَحْمُودَ لَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ، وَ اَنْ يَرْزُقَنى طَلَبَ ثاریکُم مَعَ اِمامٍ مَهْدیٍ هُدىً ظاهِرٍ ناطِقٍ بِالْحَقِّ مِنْكُمْ ، وَ اَسْئَلُ اللهَ بِحَقِّكُمْ وَبِالشَّاْنِ الَّذى لَكُمْ عِنْدَەُ اَنْ يُعْطِيَنى بِمُصابى بِكُمْ ،اَفْضَلَ ما يُعْطى مُصاباً بِمُصيبَتِهِ،مُصيبَةً مٰا اَعْظَمَهٰا وَاَعْظَمَ رَزِيَّتَها فِى الْاِسْلامِ وَفى جَميعِ السَّمٰوٰاتِ وَالْاَرْضِ،اَللّهُمَّ اجْعَلْنى فى مَقامى هٰذا مِمَّنْ تَنالُهُ مِنْكَ صَلَواتٌ وَرَحْمَةٌ وَمَغْفِرَةٌ ،اَللّهُمَّ اجْعَلْ مَحْيٰاىَ مَحْيٰا مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَ مَمٰاتى مَمٰاتَ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، اَللّهُمَّ اِنَّ هٰذا يَوْمٌ تَبَرَّکَتْ بِهِ بَنُو اُمَيَّةَ وَابْنُ آکِلَةِ الْاَکْبٰادِ اللَّعينُ ابْنُ اللَّعينِ ، عَلىٰ لِسٰانِكَ وَ لِسانِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، فى کُلِّ مَوْطِنٍ وَمَوْقِفٍ وَقَفَ فيهِ نَبِيُّكَ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ ، اَللّهُمَّ الْعَنْ اَبا سُفْيانَ وَمُعٰوِيَةَ ،وَ يَزيدَ بْنَ مُعاوِيَةَ ، عَلَيْهِمْ مِنْكَ اللَّعْنَةُ اَبَدَ الاْبِدينَ، وَهٰذا يَوْمٌ فَرِحَتْ بِهِ آلُ زيٰادٍ وَآلُ مَرْوانَ ، بِقَتْلِهِمُ الْحُسَيْنَ صَلَواتُ اللهِ عَلَيْهِ،اَللّٰهُمَّ فَضاعِفْ عَلَيْهِمُ اللَّعْنَ مِنْكَ وَالْعَذابَ [الاَْليمَ] ، اَللّٰهُمَّ اِنّى اَتَقَرَّبُ اِلَيْكَ فى هٰذَالْيَوْمِ وَفى مَوْقِفى هٰذا وَ اَيّامِ حَيٰوتى بِالْبَراَّئَةِ مِنْهُمْ وَاللَّعْنَةِ عَلَيْهِمْ ، وَبِالْمُوالاتِ لِنَبِيِّكَ وَآلِ نَبِيِّكَ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِمُ اَلسَّلامُ پس مى گوئى صد مرتبه : اَللّهُمَّ الْعَنْ اَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَآخِرَ تابِعٍ لَهُ عَلى ذلِكَ ، اَللّهُمَّ الْعَنِ الْعِصابَةَ الَّتى جاهَدَتِ الْحُسَيْنَ ، وَشٰايَعَتْ وَبٰايَعَتْ وَتٰابَعَتْ عَلىٰ قَتْلِهِ ، اَللّٰهُمَّ الْعَنْهُمْ جَميعاً پس مى گوئى صد مرتبه : اَلسَّلٰامُ عَلَيْكَ يٰا اَبٰا عَبْدِ اللهِ ، وَعَلَى الْاَرْوٰاحِ الَّتى حَلَّتْ بِفِنٰائِكَ ، عَلَيْكَ مِنّى سَلامُ اللهِ اَبَداً ما بَقيتُ وَبَقِىَ اللَّيْلُ وَ النَّهٰارُ ، وَلا جَعَلَهُ اللهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنّى لِزِيٰارَتِكُمْ ، اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ ، وَعَلٰى عَلِىِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ، وَعَلىٰ اَوْلادِ الْحُسَيْنِ ، وَعَلىٰ اَصْحٰابِ الْحُسَيْن پس مى گوئى : اَللّٰهُمَّ خُصَّ اَنْتَ اَوَّلَ ظالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنّى وَابْدَاءْ بِهِ اَوَّلاً ،ثُمَّ الثّانِىَ وَالثّالِثَ وَالرّابِعَ اَللّهُمَّ الْعَنْ يَزيدَ خامِساً ، وَالْعَنْ عُبَيْدَ اللهِ بْنَ زِيٰادٍ وَابْنَ مَرْجٰانَةَ وَعُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَشِمْراً وَآلَ اَبى سُفْيانَ وَآلَ زِيادٍ وَآلَ مَرْوانَ اِلى يَوْمِ الْقِيمَةِ پس به سجده مى روى ومى گوئى : اَللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشّاكِرينَ لَكَ عَلٰى مُصابِهِمْ ، اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى عَظيمِ رَزِيَّتى ، اَللّهُمَّ ارْزُقْنى شَفاعَةَ الْحُسَيْنِ يَوْمَ الْوُرُودِ ، وَثَبِّتْ لى قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَكَ مَعَ الْحُسَيْنِ وَاَصْحابِ الْحُسَيْن ،ِ الَّذينَ بَذَلُوا مُهَجَهُمْ دُونَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ. یارَبَّ الحُسَینِ ، بِحَقِّ الحُسَینِ ، اشفِ صَدرَالحُسَینِ ، بظُهورِالحُجَّة

موسسه فرهنگی و تحقیقاتی صحیفه

درباره سایت

بسم الله الرحمن الرحیم

سایت صحیفه با هدف ایجاد زمینه ای
مناسب جهت تحقیق و پژوهش
پیرامون کتاب مقدس صحیفه
سجادیه طراحی شده است
امید است با عنایت خداوند
و ائمه معصومین توانسته
باشیم گامی کوچک در
جهت نشر منابع غنی
تشیع برداشته باشیم

مدیر کل : محمدجواد نورمحمدی
مدیر فنی : هادی عبدالهی

كلام معصوم

امام سجاد عليه السلام :

«أَلْخَیْرُ کُلُّهُ صِیانَةُ الاِْنْسانِ نَفْسَهُ.»:

تمام خیر آن است که انسان خود را نگه دارد.

ذکر ایام هفته

مترجم سایت

آمار سایت

No Image No Image